กระบวนการคิดแบบหมวก 6 ใบ

posted on 10 Mar 2012 19:50 by nanapingtata

สรุปสาระความรู้

ความเป็นมา “  ทำอย่างไร ?   นักเรียนจึงจะคิดได้   คิดเป็น  และเป็นนักคิด “

การคิด เป็นกระบวนการทาวสมองที่ใช้ในการจัดกระทำข้อมูล หรือสิ่งเร้าที่รับเข้ามา การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาการคิดของผู้เรียนจะส่งเสริมให้ผู้เรียนมีความสามารถด้านทักษะการคิด  คิดอย่างเป็นระบบ และเป็นนักคิด ซึ่งเป็นเป้าหมายการจัดการเรียนรู้ในปัจจุบัน  ครู ผู้มีหน้าที่จัดการเรียนรู้จึงมีบทบาทสำคัญที่จะส่งเสริมการพัฒนาการคิดของผู้เรียน  แนวทางหนึ่งในการจัดการเรียนรู้ที่จะกระตุ้นให้ผู้เรียนพัฒนาการคิด คือการใช้คำถามให้ผู้เรียนเกิดข้อสงสัย  ใคร่รู้และแสวงหาคำตอบ เกิดกระบวนการคิด ซึ่งอาจดำเนินการได้หลายวิธี  โดยเฉพาะการใช้คำถามแบบหมวกความคิด 6ใบ ( Six  Thinking  Hats)  ที่ผู้พัฒนาแนวทางการจัดการเรียนรู้แบบพัฒนากระบวนการคิดให้ความสนใจ และนำมาใช้ในชั้นเรียนวิทยาศาสตร์

แนวคิดสำคัญ

 การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิดด้วยการใช้คำถามหมวกความคิด 6 ใบ  ได้มาจากการศึกษาทฤษฎี และหลักการตามแนวคิดของ ดร.เอ็ดเวิร์ด  เดอโบโน  ที่ใช้สีของหมวก  ได้แก่  สีขาว  สีแดง  สีเหลือง  สีดำ  สีเขียว  และสีฟ้า  เป็นเครื่องหมายกำหนดมุมมองหรือทิศทางการคิดตามความหมายของสีหมวก  ดังนี้

สีขาว เปรียบเสมือน  ความเป็นกลาง   หมวกสีขาว เป็นการแสดงการคิดที่เกี่ยวข้องกับข้อมูล  ตัวเลข และข้อเท็จจริงต่างๆ

ตัวอย่างคำถาม สังเกตเห็นอะไรบ้างจาการทดลอง

สีแดง เปรียบเสมือนไฟ   ความโกรธ ความรู้สึก  หมวกสีแดง จึงเป็นการแสดงการคิดที่เกี่ยวข้องกับการแสดงออกทางอารมณ์  ความประทับใจ  ความรู้สึก  ความสนุกสนาน  สัญชาติญาณ  ลางสังหรณ์

ตัวอย่างคำถาม มีความรู้สึกอย่างไรกับการทดลองครั้งนี้

สีดำ เปรียบเสมือน  ความมืดครึ้ม  การมองอย่างระมัดระวัง  สุขุม  รอบคอบ  หมวกสีดำ  จึงเป็นการแสดงการคิดที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบ การค้นหาข้อบกพร่อง  หาเหตุผลในการปฏิเสธ  การสำรวจความเป็นไปได้  และการตรวจสอบความเหมาะสม

ตัวอย่างคำถาม การทดลองครั้งนี้มีข้อบกพร่องอะไรบ้าง

สีเหลือง   เปรียบเสมือน  ความสว่างไสว  การมองในด้านบวก  ความเป็นไปได้  หมวกสีเหลือง จึง

เป็นการแสดงการคิดในทางบวก  คิดถึงข้อดี  จุดเด่น  ประโยชน์  โดยไม่ต้องมีเหตุจูงใจใดๆ  แสดงความ

มั่นคง  เหตุผลในการยอมรับ

ตัวอย่างคำถาม การทดลองนี้มีประโยชน์อะไรบ้าง

สีเขียว   เปรียบเสมือน ความเจริญเติบโต  ความอุดมสมบูรณ์  หมวกสีเขียว จึงเป็นการแสดงการคิดในมุมมองใหม่ที่ต่างไปจากเดิม เป็นการเปลี่ยนแปลง เน้นการคิดสร้างสรรค์ทุกประเภททุกวิธีการอย่างจงใจ

ตัวอย่างคำถาม การแก้ปัญหาเรื่องนี้มีทางเลือกกี่ทาง  อะไรบ้าง

สีฟ้า เปรียบเสมือน  ความเยือกเย็น  ท้องฟ้าอันกว้างใหญ่อยู่เหนือทุกสิ่งทุกอย่าง หมวกสีฟ้า จึงเป็นการแสดงการคิดที่เกี่ยวข้องกับการจัดระบบระเบียบ  การควบคุมสิ่งต่างๆให้อยู่ในระบบ  เพื่อให้เกิดความชัดเจนในเรื่อง ความคิดรวบยอด  ข้อสรุป  การมองเห็นภาพ และการดำเนินการที่มีขั้นตอนเป็นระบบ

ตัวอย่างคำถาม -  จากการทดลองครั้งนี้ สรุปได้ว่าอย่างไร

-                   นักเรียนวางแผนการทำโครงงานไว้อย่างไร

เมื่อครูใช้ความหมายของการคิดตามสีของหมวก 6 ใบ  เป็นกรอบแนวทางในการตั้งคำถาม และใช้

คำถามให้ผู้เรียนค้นหาคำตอบ    จะส่งเสริมให้ผู้เรียนคิด และสามารถค้นหาคำตอบในเรื่องใดเรื่องหนึ่งได้อย่างรอบด้าน ทุกแง่มุม  เป็นการเพิ่มพูนทักษะการคิด  โดยครูสามารถใช้คำถามหมวกความคิด 6 ใบ ได้

ไม่จำกัดจำนวนครั้ง  ตามความเหมาะสม และมุ่งเน้นการฝึกฝนการคิดให้กับผู้เรียนเป็นหลัก

<!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE TH <![endif]--><!--[if gte mso 9]> <![endif]--> <!--[endif]-->

แผนภาพแนวทางจัดการเรียนรู้

แบบพัฒนากระบวนการคิดด้วยการใช้คำถามแบบหมวก 6 ใบ

<!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE TH <![endif]--><!--[if gte mso 9]> <![endif]-->

บทบาทครู 

1. ศึกษาแนวทางการใช้คำถามแบบหมวกความคิด 6 ใบ / ฝึกตั้งคำถามหลากหลาย

2. จัดเตรียมเนื้อหา วิธีการสอน สื่อ เครื่องมือวัดและประเมินผล และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้

3. วางแผนการใช้คำถามแบบหมวกความคิด 6 ใบ ในการพัฒนาการคิดของผู้เรียนให้สอดคล้องกับเนื้อหา และจุดประสงค์การเรียนรู้ของบทเรียน

4. ใช้สื่อ และแหล่งการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการคิดและการเรียนรู้ของผู้เรียน

5. จัดการเรียนรู้โดยใช้คำถามทุกขั้นตอนและสร้างคำถามใหม่นอกเหนือจากที่เตรียมไว้ตามสถานการณ์และความเหมาะสม

6. วิเคราะห์คำถามของนักเรียนและแนะนำการคิดตามสีของหมวกเพื่อส่งเสริมให้นักเรียนคิด

7. สังเกตพฤติกรรมของผู้เรียนเป็นรายบุคคล เสริมแรง และให้ข้อเสนอแนะอย่างเหมาะสม

8. เปิดโอกาสและส่งเสริมให้ผู้เรียนตั้งคำถาม และแสดงออกทางการคิดอย่างสร้างสรรค์

9. กระตุ้นให้ผู้เรียนแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน โดยการฝึกคิด ฝึกทำ ปรับปรุงตนเองและฝึกความรับผิดชอบ

บทบาทผู้เรียน

1. ฝึกการคิดด้วยการใช้คำถามแบบหมวกความคิด 6 ใบ อย่างสม่ำเสมอและรวมทั้งชีวิตจริง

2. ใช้กระบวนการกลุ่มในการปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้

3. แสดงการคิด และแสดงออกอย่างมีเหตุผลและสร้างสรรค์

4. เรียนรู้อย่างมีสติและมีสมาธิเพื่อเสริมสร้างปัญญา

5. ร่วมมือกับครูในการทำกิจกรรมการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลอย่างต่อเนื่อง

การวัดและประเมินผล

<!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE TH <![endif]--><!--[if gte mso 9]> <![endif]-->

แบบทดสอบ แบบประเมินจิตวิทยาศาสตร์ แบบประเมินผลงาน แบบประเมินทักษะ  

แบบสังเกตพฤติกรรม

 

4

ผลการจัดการเรียนรู้ 

ในการจัดการเรียนรู้ทุกครั้ง นักเรียนจะให้ความสนใจมากกว่ากิจกรรมการเรียนรู้ปกติและมีผลการประเมินดังนี้

ด้านความ รู้ความเข้าใจ

1) นักเรียนอธิบายสรุปความรู้ตามสาระการเรียนรู้ได้

2) นักเรียนเขียนบันทึกสรุปความรู้

ด้านทักษะกระบวนการ

1) นักเรียนปฏิบัติตามขั้นตอนกระบวนการได้

2) นักเรียนใช้อุปกรณ์และเครื่องมือได้

3) นักเรียนทำงานร่วมกับกลุ่มได้

4) นักเรียนสร้างสรรค์ผลงาน / ชิ้นงานได้

ด้านจิตวิทยาศาสตร์ / คุณลักษณะที่พึงประสงค์

1) มีความสนใจใฝ่รู้ อยากรู้คำตอบ

2) มีความรับผิดชอบ

3) มีความอดทนและเพียรพยายาม

4) มีเหตุผล รับฟังผู้อื่น

5) มีความซื่อสัตย์

6) มีความคิดสร้างสรรค์

ด้านทักษะกระบวนการคิด

1) นักเรียนสนใจคิด / ร่วมคิด

2) นักเรียนคิดแบบหมวก 6 ใบได้

3) นักเรียนตั้งคำถามเพื่อให้ใช้การคิดแบบหมวก 6 ใบ

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จ

1. ครูมีความพร้อมในการจัดการเรียนรู้ (เตรียมคำถามแบบหมวก 6ใบ) และวางแผนจัดการเรียนรู้

2. ผู้เรียน มีความพร้อมในการเรียนรู้ (พื้นฐานความรู้ / ความสนใจใฝ่รู้) และให้ความร่วมมือทำกิจกรรมการเรียนรู้

3. บรรยากาศการเรียนรู้ เอื้อต่อการเรียนรู้ สอดคล้องเหมาะสมกับผู้เรียน

4. การสนับสนุนของผู้บริหารและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง

5. ความร่วมมือของผู้ปกครอง

ความรู้สึกของครูต่อการใช้แนวทางนี้

การใช้คำถามแบบหมวกความคิด 6 ใบ เป็นแนวทางจัดการเรียนรู้ที่กระตุ้นให้นักเรียนสนใจทำกิจกรรมการเรียนรู้มากขึ้น เพราะต้องมีส่วนร่วมในการคิดอยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะการคิดในสถานการณ์

นำมาจาก http://www.pbs.ac.th/blogs/?p=385

Comment

smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????   ??????????????????
smilebig smileopen-mounthed smileconfused smilesad smileangry smiletonguequestionembarrassedsurprised smilewinkdouble winkcry ???????????????

Tweet

Wow, superb blog layout! How long have you been blogging for? you made blogging look easy. The overall look of your website is wonderful, let alone the content!

#1 By click here (103.7.57.18|219.134.45.103) on 2013-02-20 19:13

Some truly great blog posts on this site, regards for contribution. "There is one universal gesture that has one universal message--a smile" by Valerie Sokolosky.

#2 By Laser cutting machine (103.7.57.18|74.63.192.13) on 2013-05-09 08:06

These hermes wallets are incredible! where by they were spilled on, worn via sand, mud, dust & rain, on the beach! They have been a breeze to clean & look like new even after all that! I will always buy hermes wallets! I just hope they come out with more styles

#3 By hermes wallets (103.7.57.18|216.244.86.131) on 2013-05-09 14:36

swtor credits Excellente confidence, superbe accueil pendant boutique.

#4 By swtor credits (103.7.57.18|192.74.228.178, 69.50.193.168) on 2013-06-12 07:18